Jak zostać naszym uczniem    Spacer po szkole    Historia    Wspomaganie    Lekcje to nie wszystko...    Nasze sukcesy

 Strona główna

Aktualności

Kalendarz roku szkolnego

Organy szkoły

Godziny urzędowania

Dokumenty szkolne

Publikacje

Archiwum

Przydatne linki

 

 

 

 

"Idź przez życie tak, aby ślady twoich stóp przetrwały cię."
Bp Jan Chrapek

 

"Rola zabawy i gier w nauczaniu matematyki"
Autorka: mgr Katarzyna Mazur
 


 

Zabawa jest to jeden z trzech podstawowych rodzajów działalności ludzkiej, obok uczenia się i pracy. Jest to działalność wykonywana dla przyjemności, którą sama sprawia. Spośród wielu podziałów zabaw najczęstszy jest podział na zabawy tematyczne, konstrukcyjne, dydaktyczne i ruchowe.
W nauczaniu i uczeniu się niemałą role odgrywają zabawy dydaktyczne.
Zabawa dydaktyczna odbywa się według opracowanego przez dorosłych wzoru, prowadzi z reguły do rozwiązania jakiegoś założonego w niej zadania; jest to najczęściej gra umysłowa, której celem jest rozwijanie zdolności poznawczych.
Rozważając zagadnienie roli zabawy i gier w nauczaniu matematyki należy na początku zastanowić się nad paroma ogólnymi problemami, takimi jak psychologiczne uzasadnienie uczenia się za pomocą zabaw, wychowawcze i kształcące funkcje zabaw oraz wpływ zabaw na motywację do nauki.

Psychologiczne uzasadnienie uczenia się za pomocą zabaw.

Najważniejsza rola gier i zabaw dydaktycznych polega na wzbudzaniu w uczniach entuzjazmu i pozytywnych postaw do wykonywanych zabaw szkolnych. Różnorodne zadania realizowane w postaci zabaw mogą stać się dla uczniów źródłem osiągania sukcesów i pożądanych wyników. Zabawa z jednej strony jest środkiem aktywizującym sferę poznawczą i społeczno-emocjonalną, a z drugiej jest środkiem zaspokajającym potrzebę osiągnięcia sukcesu. Gry i zabawy dydaktyczne stają się określonego rodzaju rozrywką umysłową, a ich wynik jest naturalną, bezbolesną dla ucznia oceną jego wysiłków.
Zabawowe formy uczenia się przyczyniają się do pobudzania motywacji do podjęcia wysiłku, do podtrzymywania zainteresowania i ciekawości poznawczej, koncentracji uwagi, pamięci spostrzeżeniowo-wzrokowej i słuchowej. Przy pomocy zabaw aktywizują się różne funkcje poznawcze : odbiór i interpretacja danych zmysłowych, procesy myślenia oraz kształtowanie się operacji logicznych - rozumowania, wyjaśniania i oceny.
W zabawach mamy do czynienia z trzema rodzajami aktywności: percepcyjną - poznawanie bezpośrednie za pomocą zmysłów, asymilacyjną - przyswajanie, zwłaszcza pamięciowe i eksploracyjną (odkrywanie nowych elementów wiedzy) - czynności odkrywcze i twórcze. W uczeniu się przez zabawy i gry występują więc wszystkie podstawowe elementy kształcenia wielostronnego, tj. uczenie się poznanie, przeżywanie i działanie, co ma szczególne znaczenie w nauczeniu i uczeniu się dzieci upośledzonych umysłowo.

Wychowawcze i kształcące funkcje zabaw.

Zabawy i gry dydaktyczne służą gromadzeniu materiału poznawczego oraz utrwalaniu i operowaniu zdobytymi informacjami. W zabawach uczniowie wykonują zadania, do których realizacji potrzebna jest określona wiedza o rzeczach, zjawiskach i prawidłowościach otaczającej rzeczywistości. Funkcje kształcące zabaw dydaktycznych polegają głównie na doskonaleniu i rozwijaniu procesów i zdolności orientacyjno-poznawczych uczniów, zwłaszcza ich mowy i myślenia. W uczeniu się poprzez zabawy rozwijają się procesy percepcyjno-motoryczne, spostrzegawczość i wyobraźnia, uwaga, pamięć i procesy umysłowe tj. analiza i synteza, porównywanie, klasyfikowanie, abstrahowanie, rozumowa i uogólnianie.
Główna rola zabaw dydaktycznych tkwi jednak w ich funkcjach poznawczych i polega na wzbudzaniu i wzmaganiu wewnętrznej chęci do wykonywania zadań szkolnych i odpowiadających im czynności uczenia się. Podczas nauki, uruchamiania określonych procesów i czynności poznawczych następuje u dzieci wzmożenie napięcia umysłowego. Napięcie to, zwłaszcza u uczniów upośledzonych powoduje szybkie znużenie i zmęczenie. Zabawa sprawia, że zawarte w nie zadania są bardziej interesujące i tym samym zapobiega znużeniu i dodatnio motywuje do pokonywania trudności.
Zabawa i gry dydaktyczne często mają charakter pracy zespołowej. Dzięki zespołowemu charakterowi służą kształtowaniu poczucia odpowiedzialności za wykonywane zadanie, sprzyjają rozwijaniu takich cech jak: wola, wytrwałość w osiąganiu celu, umiejętność współpracy i współdziałania w zespole. Element współdziałania i współpracy w zespole wyraża się w odpowiednim zaangażowaniu u poszczególnych dzieci ich zasobu wiedzy, uwagi, pamięci i zdolności orientacyjno-poznawczych.

Wpływa zabaw na motywację do nauki.

Motywacja odgrywa bardzo ważną rolę w procesie nauki. W znacznym stopniu aktywizuje i ukierunkowuje działania uczniów, pobudza do wysiłku i pokonywania trudności, a nawet ułatwia proces myślenia.
Aktywną postawę umysłową wywołują tylko te zadania szkolne, które wprawiają uczniów w stan intelektualnego zakłopotania i pobudzają w nich spontaniczną ciekawość otaczającego świata. Dlatego należy zadbać o to, by przekazywanym wiadomościom towarzyszyły przeżycia emocjonalne, aby proces przekazywania wiedzy, kształtowania umiejętności i nawyków oparty był na materiale interesującym, atrakcyjnym, zagadkowym, pobudzającym do myślenia, a nauka szkolna przybierała postać samodzielnych poszukiwań, odkryć, rozwiązywania problemów na miarę możliwości uczniów.
U uczniów upośledzonych umysłowo, ze względu na ich właściwości psychofizyczne, przeważają zewnętrzne motywy uczenia się. Niedojrzałość procesów emocjonalnych i motywacyjnych niemożność dłuższej koncentracji uwagi dowolnej powodują, że nie potrafią oni zmobilizować się do wysiłku wówczas, gdy stawiane im cele są zbyt odległe, skomplikowane, których realizacja nie daje natychmiastowych wyników. Z tego względu przed takimi uczniami powinniśmy stawiać cele bliskie, atrakcyjne, nawet z możliwością uzyskania nagrody za ich osiągnięcie, np. w postaci dobrej oceny, pochwały czy wyróżnienia. Zabawy i gry dydaktyczne, ze względu na swój zabawowy i zadaniowy charakter, w pełni odpowiadają tym wymogom. Różnorodność oraz odmienność sytuacji, jakie nieustannie wnoszą rozmaite zabawy, wywołują u uczniów stan zaciekawienia, zainteresowania i emocjonalnego zaangażowania. Atrakcyjność zabaw i gier, dostosowanie ich do potrzeb oraz możliwości i zainteresowań dzieci, powodują, że tego rodzaju zadania umysłowe bardziej od innych pobudzają aktywność uczniów, a ich rozwiązywanie sprawia im przyjemność i satysfakcję. Znika wówczas nuda i monotonia, co wpływa korzystnie na jakoś pracy i osiągane przez uczniów rezultaty.


Zabawy i gry dydaktyczne w nauczaniu matematyki.

Gry i zabawy o treści matematycznej spełniają różnorodne cele i zadania poznawcze; ułatwiają intuicyjne rozumienie trudnych, abstrakcyjnych pojęć matematycznych i geometrycznych, np.: pojęcia zbioru i liczby, języka relacji, stosunków wielkościowy i przestrzennych oraz stwarzają sytuacje umożliwiające ćwiczenie techniki rachunkowej w zakresie czterech podstawowych działań arytmetycznych wraz z elementami logiki.
Różne rodzaje gier i zabaw matematycznych umożliwiają zdobywanie bezpośrednich doświadczeń w zakresie spostrzegania liczb, działań matematycznych i figur geometrycznych; sprzyjają samodzielnemu poszukiwaniu i odkrywaniu ich własności oraz stosunków wielkościowych i przestrzennych; pomagają w kształtowaniu pojęć matematycznych i geometrycznych oraz umiejętności operowania nimi w sytuacjach zadaniowych. Główną zaletą zabaw z zastosowaniem działań matematycznych jest to, że można je dowolnie modyfikować, zależnie od zakresu liczbowego przypadającego na daną klasę, od stopnia opanowania przez uczniów umiejętności wykonywania poszczególnych działań matematycznych i opanowanej przez nich techniki rachunkowej. W bardzo prosty sposób możemy je także dostosować do bieżącego materiału programowego z innych przedmiotów, np.: opracowywanych na lekcjach języka polskiego czytanek, wierszy, do utrwalanego w danym czasie materiału ortograficznego.
Zabawy i gry dydaktyczne w nauczaniu matematyki przybierają najczęściej formę zagadek, łamigłówek, układanek, wybieranek, eliminatek, domina logicznego tzw. kwadratów liczbowych, kart logicznych, ale także mogą mieć postać inscenizacji, quizu tematycznego czy eksperymentu.
Trzy ostatnie formy zabaw i gier są trudniejsze i wykorzystywane przede wszystkim w nauczaniu geometrii w celu wyjaśniania abstrakcyjnych pojęć przestrzeni i figury przestrzennej. Są to pojęcia bardzo trudne do zrozumienia przez uczniów upośledzonych, stąd konieczność ich ukonkretniania, w czym doskonale pomagają nam właśnie inscenizacje, quizy tematyczne i eksperymenty geometryczne.
Bogatą ofertę różnorodnych zabaw i gier dydaktycznych stosowanych w nauczaniu matematyki możemy odnaleźć w fachowej literaturze. Coraz więcej autorów docenia ich znaczenie i zajmuje się w swoich pracach właśnie tym zagadnieniem. Pragnę przytoczyć tu parę pozycji, do których warto zajrzeć i z których warto korzystać na swoich zajęciach.
Należą do nich między innymi: G. Kapica: "Rozrywki umysłowe w nauczaniu początkowym", W. Hemmerling: "Zabawy w nauczaniu początkowym", J. Matthews: "Kiermasz pomysłów. Matematyka klasy 0-III", J. Ćwirko-Godycki, J. Karczmarczyk, J. Makowska: "Proste gry i zabawy matematyczne w domu i na wakacjach", H. Moroz: "Zabawy i gry dydaktyczne".